Öğrenciliğimde farmakognozi laboratuvarında en sevdiğim haftalar mikroskobi çalıştığımız haftalardı. O zaman okulumuz laboratuvarlarında aynalı, monoküler mikroskoplar kullanılırdı. Aradan 10 seneden fazla geçmesine rağmen salgı tüylerini incelediğimiz hafta bulunması gerekenlerin yarısını bile bulamadığımı çok net hatırlarım. Şimdi okulumuzda Leica marka binoküler ışık mikroskopları kullanıyoruz. Ama hala öğrencilerin en zorlandığı hafta yaprak doku/elementlerini ve salgı tüylerini incelediğimiz hafta.
Föy çizimleri pek de yeterli olmuyor bu üç boyutlu görüntüleri tasvir etmeye. Ben de laboratuvar sonrasında çektiğim birkaç fotoğrafı ve kaynaklardan aldığım hoşuma giden görselleri ekliyorum.
 |
| Epiderma hücreleri |
Dokunun sağ üst kısmında bir stoma görülüyor. Menthae folium Labiatae (Lamiaceae) familyasındaki tüm bitkiler gibi diasitik stoma taşıyor. (Diasitik stoma stoma eksenine paralel iki stoma komşu hücresi taşıyan stoma tipi)
 |
| Epidermada stomalar ve salgı tüyü |
Burada yine nane yaprağında epiderma hücreleri arasında bolca stoma bulunduran bir doku parçası var. Stomaların diasitik olduğu burada daha net belli oluyor (resmi daha büyük görmek için üzerine tıklamayı unutmayın). Sağ alt köşede sönmüş bir balon gibi görünen de Labiatae (Lamiaceae) tipi salgı tüyü. (Bu salgı tüyünün özelliği 8 adet baş hücresi, 1 adet sap hücresi taşıması. Tam üstten görüldüğünde böyle küremsi şekilde. Tabanda yer alan sap hücresi tam ortada net bir yuvarlak şekilde görülüyor.)
 |
| Palizat parankiması |
Burada yapraktaki epiderma tabakasının altında temel dokunun elemanı olan palizat parankimasını görüyoruz. Palizat parankiması hücreleri fotosentez yapabilen (klorofil taşıyan) hücreler. Silindir şeklinde ve çok sık dizilişliler. Üstten bakıldığında silindirin yuvarlak kısımları gözüktüğünden yan yana duran baloncuklar gibi görülüyorlar. Görüntüde üst kısımda palizat parankiması hücreleri parçalanmış bu sebeple sadece üst tabakadaki epiderma hücreleri görülüyor.
 |
| Sünger parankiması |
Aşağıda Labiatae ve Compositae familyası bitkilerinde gözlenen salgı tüylerinin fotoğraf ve çizimleri var.
Labiatae tipi salgı tüyü yandan görüldüğünde 4 baş hücresi ve bir sap hücresi net gözüküyor (soldaki fotoğraf). Bir alttaki çizimde hem yandan hem üstten görünüşü resmedilmiş zaten.
 |
| Labiatae ve Compositae tipi salgı tüyleri |
Çizimde sağda yer alan ise Compositae (Asteraceae) familyasında görülen salgı tüyü. Yandan görünüşte iki sıra genişliğinde ve birkaç sıra yüksekliğinde olduğu görülüyor. Üstten görünüşte ise iki sıra hücre ve altındaki sap hücresi görülebilir.
 |
| Epidermada Labiatae tipi salgı tüyleri |
Bu haftaki çalışmanın son drogu Solanaceae (Patlıcangiller) familyasından Hyoscyami (Banotu) folium (yaprağı). Bitkide familyaya özgü salgı tüylerinden ikisini görmek mümkün:
1. Sol fotoğraftaki başı çok hücreli, sapı çok hücreli salgı tüyü
2. Sağdaki ise başı çok hücreli sapı tek hücreli salgı tüyü.
Kısaca bir yaprakta görülen tabakalar; stoma ve salgı (ve örtü) tüyü bulunduran epiderma, palizat parankiması ve sünger parankiması (palizat ve sünger parankimasının bulunduğu kısma topluca mezofil adı veriliyor). Bunlar arasında iletimden sorumlu iletim demetleri ile yaprakta sentezlenen kalsiyum okzalat kristalleri de görülebilir tabii... Bir başka yazıda da onlardan bahsetmek gerek sanırım...
