Gallae-Mazı

Mazı (Latince Gallae), "böcekler tarafından zarar gören bazı bitkilerde oluşan kimyasal uyarıyla meydana gelen patolojik oluşumlar" olarak tanımlanıyor. Bitki türü ile böcek türleri arasında belirli bir ilişki olduğu da aşikar, çünkü böcek türüne göre oluşan mazı şekli de farklı oluyor. Bu sebeple aynı bitki üzerinde çok farklı tiplerde mazılara rastlamak mümkün. Bir tatil sonu İzmir'den Ankara'ya dönerken, Kula yakınlarındaki sönmüş yanardağı yakından görmeye karar verdik. Giderken yol kenarındaki meşelerde gördüğümüz farklı gallae oluşumları bizi çok şaşırtmıştı. 

Mazı denince farmakognozide ilk akla gelen meşe mazısı (Gallae Quercine). Quercus infectoria üzerine Cynips gallae tinctoriae adlı mazı arısının larvalarını bırakmasıyla oluşuyor. Bu mazı küresel, kuruduğunda sarı renkte, odunsu yapıda, bolca tanen ve nişasta taşıyor. Küresel yapının merkezinde böceğin larvaları (veya erişkin hale gelip mazıyı terkettilerse onlara ait bir boşluk bulunuyor) 

Botanik laboratuvarında son haftalardaki incelemeler sırasında meraktan kırıp içini açmıştık bir tanesinin (yandaki fotoğraf)

Bu linkte (http://youtu.be/CzXccvoJThI aşağıdaki videoda da) mazı nedir nasıl oluşur İngilizce olarak anlatılıyor. BBC'nin bu videolarını çok seviyorum :) Güzel ders materyalleri olabilirler aslında! 

Ankara Eymir Gölü kenarında haziran ayında yaptığımız bir yürüyüş sırasında rastladığımız Rosa canina (kuşburnu) üzerinde de mazılar bulunduğunu görmüş ve fotoğraflamıştık :)

Farmakognozi ve Farmasötik Botanik Kitapları

4-5 sene önce bir gece, ertesi günkü öğrenci laboratuvarında anlatacağım konuya göz gezdirirken aklıma bir şeyler takıldı. Farmakognozi kitaplarımın okulda olduğunu farkedince hemen google'dan yardım diledim. Bir de ne göreyim benim ilk bakacağım kaynak tam da karşımda duruyor! Ankara Üniversitesi saolsun kendi yayınlarını tarayıcıdan geçirip web sitelerine eklemişler.

İlk kitabımız Farmakognozi Cilt I. Yazarları Prof. Dr. Mekin Tanker ve Prof. Dr. Nevin Tanker. Bu ciltteki konulara gelince; glusitler, oz türevleri, heterozitler (antrasenozitler, flavonozitler, kumarinler, senevol h., siyanogenetik h., saponozitler), tanenler, sabit yağlar. 
Link: http://kitaplar.ankara.edu.tr/dosyalar/pdf/313.pdf

            Prof. Dr. Mekin Tanker 2012 yılında Antalya'da düzenlenen BİHAT'ta da bizlerleydi.

İkinci kitabımız Farmakognozi Cilt II. Yazarları; Prof. Dr. Mekin Tanker ve Prof. Dr. Nevin Tanker. Bu ciltteki konular: Alkaloitler, protitler, enzimler, antibiyotikler, uçucu yağlar, reçineler. 

Link de bu: http://kitaplar.ankara.edu.tr/dosyalar/pdf/322.pdf

Üçüncü kitabımız Farmasötik Botanik. Yazarları Prof. Dr. Nevin Tanker, Prof. Dr. Mehmet Koyuncu ve Prof. Dr. Maksut Coşkun.

Linki:  http://kitaplar.ankara.edu.tr/dosyalar/pdf/268.pdf

Dördüncü kitap ise Farmasötik Botanik Uygulama. Yazarı Prof. Dr. Nevin Tanker.
Linki: http://kitaplar.ankara.edu.tr/dosyalar/pdf/270.pdf 

Bu kitapları Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi içinde yer alan kütüphaneden uygun fiyata satın alabilirsiniz. 

Tabii ki farmakognozi kitapları arasında Prof. Dr. Turhan Baytop'un kitaplarını ve farmasötik botanik kitapları arasında sayın hocamız Prof. Dr. Asuman Baytop'un kitabını da saymamız gerekir. Bu kitaplar İstanbul Üniversitesi Yayınları olarak basılmıştı ancak son baskıları kaç yılında yapıldı hala satılıyor mu bilemiyorum. Ayrıca Ege Üniversitesi'nden Prof. Dr. Necmettin Zeybek'in de bir Farmasötik Botanik kitabı var. Eşim askerliği sırasında almıştı bu kitabı. Ancak üniversite dışında satışı yok sanırım. Türkçe kaynaklarımız malesef bu kadar sınırlı...